طراحی کسب و کار یک مرحله بسیار مهم در ایجاد یک شرکت یا کسب و کار موفق است. این مرحله شامل بررسی و تحلیل نیازها و فرصتهای موجود در بازار، تعیین استراتژیهای مناسب برای رشد و توسعه کسب و کار و ایجاد یک طرح کامل و دقیق برای اجرای این استراتژیها است. اهمیت طراحی کسب و کار قبل از اجرا بسیار زیاد است؛ زیرا این مرحله به کارآفرینان کمک میکند تا از ابتدا به طور دقیق برنامهریزی کنند و از اشتباهات و مشکلات احتمالی آینده جلوگیری کنند. همچنین، طراحی کسب و کار به کارآفرینان کمک میکند تا اهداف کسب و کار خود را به صورت واضح و روشن تعیین کنند و بتوانند بر اساس آن اقدامات لازم را برنامهریزی کنند.
طرح اولیه کسب و کار یک سند جامع و استراتژیک است که در ابتدای راهاندازی و مدیریت کسب و کار مورد استفاده قرار میگیرد و بسیار حائز اهمیت است. این سند در واقع یک نقشه راه برای کسب و کار است که شامل معرفی کسب و کار، اهداف، استراتژیها، برنامههای لازم برای دستیابی به اهداف تجاری، ساختار سازمانی، محصولات یا خدمات، بازار و مشتریان هدف، تحلیل مزیتهای رقابتی خود و رقبا و پیشبینیهای مالی میباشد. این ابزار نه تنها به عنوان نقشه راهی برای تیم های داخلی، بلکه ابزاری برای متقاعد کردن سرمایه گذاران بالقوه و طرحی قوی برای شروع و رشد کسب و کار است.
طرح کسب وکار و عناصر آن
در طرح کسب و کار، توجه به موارد زیر حائز اهمیت است:
1.توصیف کسب و کار یا خلاصه اجرایی
این بخش شامل توضیحات جامعی از ایده کسب و کار مد نظر شما و نکات کلیدی آن و ترجیحا وجه تمایز شما با دیگر کسب و کارهای مشابه میباشد. مواردی که در این بخش قرار میگیرد شامل موضوعات زیر است:
- محصولات یا خدمات:
توضیح کامل در مورد محصولات یا خدمات از جمله ویژگیها، مزایا و موارد کاربرد آنها در این بخش قرار میگیرد.
- مشکل مورد حل :
این بخش باید نشاندهنده اهمیت محصول و خدمات کسب وکار شما برای بازار باشد. در واقع شرحی است از مشکل اساسی یا نیازی که کسب و کار شما قصد حل آن را دارد.
- بازار هدف:
در این بخش شناسایی بازار یا گروهی از مشتریان که محصولات یا خدمات شما برای آنها مناسب است، معرفی میشوند. تعیین مشخصات دقیق مشتریان هدف، نیازها و ترجیحات آنها در این قسمت توضیح داده میشود.
2.تجزیه و تحلیل بازار
در این بخش باید بازاری که قصد ورود به آن را دارید به دقت تجزیه و تحلیل شود. این تجزیه و تحلیل شامل روند تغییرات صنعت و بازار هدف و رقبا میباشد. بررسی دقیق نقاط ضعف و قوت، تهدیدها و فرصتهای خود و رقبا در تصمیمگیریها در این زمینه میتواند راهگشا باشد. این تجزیه و تحلیل شامل موارد زیر است:
- اندازه بازار:
در این قسمت تعیین اندازه بازار کنونی و بررسی پتانسیلهای رشد آن در آینده بسیار مهم است.
- رقبا:
شناسایی رقبا و تحلیل نقاط قوت و ضعف آنها حائز اهمیت است. این تحلیل میتواند شامل بازاریابی، تکنولوژی، قیمتگذاری و ویژگیهای محصولات رقبا باشد.
- ترکیب بازار:
تعیین شکافهای بازار که شما قادر به استفاده از آنها میباشید و به وسیله آن میتوانید بهتر مشتریان را جذب کنید.
3.ساختار و مدل کسب و کار
در این بخش، ساختار سازمانی و چگونگی تولید درآمد کسب و کار شما مورد بررسی قرار میگیرد. همچنین اطلاعات دقیق در مورد ماموریت، چشم انداز و ارزش های شرکت بسیار ارزشمند است. موارد زیر میتوانند در این بخش مطرح شوند:
- ساختار سازمانی:
تعیین نحوه سازماندهی داخلی کسب و کارشامل ساختار سلسله مراتبی و گروهبندی بر اساس وظایف یا تیمهای عملیاتی موجود در این قسمت ارائه میگردند.
- مدل کسب وکار:
این بخش شاملشرح کاملی از نحوه تولید درآمد از جمله مدل قیمتگذاری، روشهای توزیع ونحوه ایجاد ارزشافزوده برای مشتریان است. در واقع میتوان گفت که در مدل کسب و کار به دنبال پاسخگویی به سه دسته سوال درباره ارزش آفرینی، درآمدزایی و بقا و پایداری کسب و کار هستیم.
- فرآیندهای اصلی:
توضیح فرآیندهای اساسی برای تولید محصولات یا ارائه خدمات و مواردی مانند تامین مواد اولیه، تولید و تحویل به مشتری در این بخش ارائه میشوند.
4.برنامه و استراتژی بازاریابی
چگونگی برنامه ریزی برای جذب و حفظ مشتریان و استراتژیهای بازاریابی در این مرحله بیان میشوند. این بخش شامل موارد زیر است:
- هدف بازاریابی:
تعریف هدفهای کلان و برجسته برای فروش و بازاریابی در این قسمت مورد توجه است.
- استراتژی بازاریابی:
راهبردهای کلی برای دستیابی به هدفهای بازاریابی از جمله مواردی مانند روشهای تبلیغات، روابط عمومی و بازاریابی دیجیتال در این بخش تعیین میگردند.
- تاکتیکها یا برنامه عملیاتی بازاریابی:
اقدامات خاصی که برای پیادهسازی استراتژیهای بازاریابی انتخاب میشود مانند کمپینهای تبلیغاتی، نمایشگاهها و رویدادهای تبلیغاتی در این بخش بیان میشوند. توضیح جزئیات اقدامات و برنامههای عملیاتی برای پیادهسازی استراتژیهای بازاریابی شامل زمانبندی، بودجه و تقسیم وظایف و مسئولیتها نیز در گام بعدی باید مورد توجه قرار گیرد.
5.تجزیه و تحلیل مالی
این بخش شامل تجزیه و تحلیل کاملی از وضعیت مالی کسب و کار شما است. تهیه و تدوین صورت های مالی پیش بینی شده برای سالهای آینده و نحوه تامین بودجه مالی از اهمیت بسیار برخوردار است. اگر به دنبال جذب سرمایه گذار برای کسب وکار خود هستید، صورتهای مالی پیشبینی شده، میزان بودجه مورد نیاز و نحوه استفاده از آن میتواند در این زمینه بسیار کمککننده باشد. تجزیه و تحلیل مالی شامل موارد زیر میشود:
- پیشبینی درآمد:
تخمین درآمدی که کسب و کار شما در طول دورههای مختلف خواهد داشت.
- هزینهها:
شناسایی و محاسبه هزینههای مختلف اداری، تولید، بازاریابی و دیگر هزینههای مرتبط با کسب و کار در این بخش باید صورت گیرد.
- تجزیه و تحلیل سودآوری:
در این بخش بررسی میزان سودآوری کسب و کار پس از گذشت چندین دوره مالی ارائه میشود. محاسبه نرخ بازگشت سرمایه و نقطه سر به سر تولید نیز در این بخش بسیاراهمیت دارد. نقطه سر به سر نقطهای است که در آن هزینههای تولید با درآمد حاصل از فروش برابر است. در این حالت حاشیه سود صفر است. بنابراین آگاهی از این نقطه برای قیمتگذاری مناسب محصولات یا خدمات حائز اهمیت است.
6.مدیریت و تیم اجرایی
در این بخش تیم مدیریتی، نقش و وظایف هر عضو تیم توضیح داده میشود. مواردی که در این بخش باید مطرح شوند شامل:
- تیم مدیریتی:
ابتدا در این قسمت اعضای کلیدی تیم مدیریتی از جمله بنیانگذاران، مدیران ارشد و اعضای اصلی تیم معرفی میشوند.
- توانمندیها و تجربیات:
مهارتها، تجربیات و توانمندیهایی که هر عضو از تیم با خود به کسب و کار میآورد، شرح داده میشود.
- برنامه رشد تیم:
برنامههایی برای گسترش و توسعه تیم مدیریتی از جمله آموزش و جذب نیروهای حرفهای توضیح داده میشود.
7.خطرات و مدیریت ریسک:
در این بخش خطرات مختلفی که کسب وکار را تهدید میکنند، شناسایی و تحلیل میشوند. همچنین اقدامات و تمهیدات لازم برای مقابله با این خطرات پیشنهاد میشود. مواردی که در این بخش باید مورد توجه قرار گیرند شامل موارد زیر است:
- شناسایی خطرات:
شناسایی خطرات احتمالی از جمله بازاری، مالی، فنی و حقوقی در این قسمت صورت میگیرد.
- ارزیابی احتمال و تأثیر ریسک:
بررسی احتمال وقوع هر خطر و ارزیابی تأثیر هر یک بر کسب و کار در این بخش اهمیت دارد.
- اقدامات مدیریتی:
طراحی اقدامات و استراتژیهایی برای کاهش یا مدیریت خطرات صورت میگیرد.
سخن پایانی
بر اساس آنچه تا کنون ذکر شد، طرح اولیه کسب و کار یک سند بسیار حیاتی است که به کارآفرینان کمک میکند تا ایده خود را به یک واقعیت تجاری تبدیل کنند. طرح کسب و کار به عنوان یک برنامه برای کسب وکار عمل خواهد کرد. استفاده از این برنامه علاوه بر نقشه راهی برای پیشبرد اهداف کسب وکار در جلوگیری از اشتباهات مالی، تصمیمگیری کارآمد، جذب سرمایهگذاران و متقاعد کردن سازمانهای دولتی برای دریافت مجوز بسیار کمککننده است. توجه به این نکته حائز اهمیت است که اطلاعات طرح کسب و کار باید به طور واضح، شفاف و واقع بینانه تدوین شوند. در این صورت این طرح میتواند مبنایی برای تصمیمات استراتژیک و مدیریت کارآمد کسب و کار باشد.
